تبلیغات
مجله خبری سلامت

مجله خبری سلامت








بخش های سایت:






















معرفی گیاهان دارویی

مقدمه:
قدمت شناخت خواص دارویی گیاهان شاید بیرون از حافظه تاریخ با شد و این گیاهان درطو ل تاریخ همیشه با انسان قرابت خاصی داشته و آثار دارویی و موارد استفاده آن بر هیچكس پوشیده نیست و یكی از دلایل مهم این قدمت حضو رباورهای ریشه دار مردم سرزمین های مختلف در خصوص استفاده از گیاهان دارویی است اگر چه علاقه، همدمی و توجه به این گیاهان مفید در سالهای گذشته ناچیز بوده ولی خوشبختانه اخیراً مورد عنایت و توجه بیشتری قرار گرفته است. در هر حال چنین به نظر می رسد كه در جامعه ما هنوز د رك جامعی از مفهوم گیاهان دارویی و شیوه صحیح تهیه و مصرف آنها وجود ندارد. و علاقه مندان به گیاهان دارویی معتقدند همانطور كه گیاهان در باغ نباتات خوب رشد می كنند، باید سعی شود زمینه علاقه مندی به این گیاهان در قلبهای انسانها نیز فراهم و افزون گردد.
گیاهان دارویی یكی از منابع غنی كشور بوده كه امكان صادرات آن نیز وجود دارد زیرا وقتی به ارقام واردات كشورهای اروپایی مثل آلمان غربی و فرانسه توجه می شود معلوم می گردد كه گیاهان دارویی بازار بزرگی در جهان داشته و كشور ما می تواند به یكی از صادر كنندگان این گیاهان دارویی تبدیل شود.
ایران از لحاظ آب و هوا و موقعیت جغرافیایی و زمینه رشد گیاهان دارویی یكی از بهترین مناطق جهان محسوب می گردد. و در گذشته هم منبع تولید و مصرف گیاهان دارویی بوده است . دانشمندان ایران مانند ابوریحان بیرونی، ابن سینا و رازی و دیگران كتابهای مفصلی درباره گیاهان دارویی نوشته اند كه مورد توجه جهانیان بوده، لذا علاوه بر اهمیت روز افزون گیاهان دارویی در سطح جهان كه به سرعت میرود تا جانشین بسیاری از داروهای شیمیایی شود. صادرات این گیاهان نیز می تواند منبع بزرگی از درآمدارزی كشور باشد. مواردی كه برای صادرات این گیاهان وجود دارند شامل شكل رقابت تهیه گیاهان استاندارد، خشك كردن، بسته بندی، بازار یابی و غیره می باشند.
متأسفانه با وجود این گونه منابع د ركشور ما به اهمیت این گیاهان واقف نبوده و بسیاری از این مواد اولیه را بلا استفاده گذاشته یا دور می ریزیم.

1ـ اطلاعات عمومی مربوط به كشت گیاهان دارویی
1ـ1. معرفی گیاهان دارویی: معلوم نیست دقیقاً گیاهان ا زچه زمانی به عنوان دارو مورد استفاده انسان قرار گرفته اند مسلماً اطلاعات مربوط به اثرات و خواص دارویی گیاهان ا ززمانها بسیار دور به تدریج بدست آمده سینه به سینه منتقل گذشته، به نظر می رسد مصریان و چنییان در زمره اولین جمعیتهای بشری بوده باشند كه فراتر از بیست و هفت قرن قبل از میلاد مسیح ا زگیاهان به عنوان دارو استفاده برده و حتی برخی از گیاهان را برای مصرف بیشتر در درمان دردها كشت داده اند.
بقراط حكیم بنیانگذار طب نهان قدیم و شاگرد وی ارسطو و دیگران برای استفاده ا زگیاهان در درمان بیماریها ارزش زیادی قائل بوده اند. یكی ا زشاگردان ارسطو به نام تئوفراست مكتب درمان با گیاه را بنیانگذاری كرد پس از آن دیو سكورید در قرن اول میلادی مجموعه ا ی از 600 گیاه دارویی را با ذكر خواص درمانی هر یك را تهیه و به صورت كتابی در آورد كه این كتاب بعدها سر آغاز بسیاری از مطا لعات علمی در زمینه گیاهان دارویی گردید.
در قرن هشتم تا دهم میلادی دانشمندان ایرانی ابوعلی سینا، محمد زكریای رازی، و دیگران به دانش درمان با گیاه رونق زیادی دادند و گیاهان بیشتری را در این رابطه معرفی كردند.و كتابهای قانون وحاوی را به رشته تحریر در آوردند در قرن سیزدهم ابن بیطار مطالعت فراوانی را د رمورد گیاهان دارویی انجام داد و خصوصیات بیش از 1400 گونه را در كتابی كه از خود به جای گذاشته یاد آور شد.
با توجه به مقدمات بالا چه گیاهانی دارویی هستند؟ امروزه گیاهانی كه به عنوان گیاه دارویی شناخته می شوند دارای صفات زیر می باشند:
1ـ د رپیكر این گیاهان موادی ساخته می شوند و ذخیره می شوندكه این مواد دارای خواص متعددی هستند و ا زجمله می توانند به عنوان مواد مؤثر برای مداوای برخی بیماریها مورد استفاده قرار گیرند.
2ـ اندام خاصی چون ریشه، ساقه، برگ ها و گل و……… حاوی مواد مؤثر باشند.
3ـ معمولاً از اندامهای مورد نظر به صورت تازه استفاده نمی شود.
4ـ گیاهان دارویی در مقایسه با سایر گیاهان مورد عمل در كشاورزی كه به طور عام و روزمره مورد استفاه انسان اند در موارد معدود خاصی قابل استفاده اند.

2 كاربرد گیاهان دارویی
1ـ گیاهان دارویی: از مواد مؤثره به صورت مستقیم یا غیر مستقیم اثر درمانی دارند.
2ـ گیاهان ادویه ای: از مواد موثره فعال موجود در این دسته از گیاهان در صنایع غذایی نوشابه سازی ، كنسرو سازی و……به منظور بهبود در طعم ،رنگ و مزه آنها استفاده می شود
3ـ گیاهان عطری : اندامهای خاصی در این گیاهان غذایی حامل اسانس اند از راه تقطیر با بخار آب از آن اندام استخراج می شود .
گیاهی مثل گیاه نعناع در هر سه مورد استفاده می شود از آنجایی كه برگ درخت گردو ، كاكل ذرت و پوست لوبیا حاوی مواد موثره می باشد ما آنها را جزء گیاهان دارویی محسوب نمی كنیم زیرا عملیات كاشت ،داشت و برداشت گیاهان مذكور صرفاً به منظور استفاده از مواد موثره نمی باشد .
گیاهان دارویی گر چه در داشتن مواد مؤثره با یكدیگر مشترك هستند ولی بدیهی است كه از خصوصیات گیاه شناسی بلكه بیشتر شبیه گیاهان زینتی بوده و انواع یك ساله، دو ساله، چند ساله، علفی، درختچه ای یا درختی شامل گونه های مثمر و غیر مثمر در بین آنها دیده می شود.
مسئله دارویی بودن گیاهان همیشه امری در حال تغییرات است. به طوری كه گیاهی كه تا دیروز به عنوان گیاه غیر دارویی شناخته می شده ممكن است فردا به عنوان یك گیاه مهم و ارزشمند معرفی گردد و به عكس گیاهی كه تا امروز به عنوان گیاه دارویی در بین عوام شهرت داشته و مورد استفاده قرار می گرفته ممكن است در بررسی های علمی روز یك گیاه فاقد ارزش دارویی شناخته شود .تا كنون تنها خصوصیات دارویی حدود سی هزار گونه از ششصد هزار گونه گیاهی جهان شناخته شده است.

اهمیت گیاهان دارویی :
برای نشان دادن اهمیت كشت و تولیدات گیاهان دارویی كافی است در باره چند جنبه مهم كشت و تولید این گیاهان چون : نوع گیاهی كه كشت می گردد ، میزان تولید محصول زیر كشت و اهمیت اقتصادی آن ( اهمیت صادراتی و نیازهای صنایع دارویی به آن ) اثر عوامل اكولوژیكی ( و بطور كلی مكان مناسب كشت ) بر كیفیت و كمیت مواد موثر می باشد .

ویژگی‌های خاص تولید گیاهان دارویی و معطر

ویژگی‌های خاص تولید گیاهان دارویی و معطر را می‌توان به صورت زیر نام برد:

  1. تنوع زیادی در گیاهان و گونه‌های دارویی وجود دارد.
    1. مواد مؤثر آنها دارای اهمیت فوق‌العاده‌ای است.
    2. شرایط اگرواکولوژیکی تأثیر شگرفی بر مواد مؤثر آنها دارد.
    3. تجارت آنها نسبتاً کم، قیمت شان ناپایدار و در تجارت آنها رقابت جهانی وجود دارد.

شکل‌های مصرف گیاهان دارویی

گیاهان دارویی و معطر عمدتاً به فرمهای زیر مصرف می‌شوند:

  1. گیاه تازه
  2. گیاه خشک شده یا کنسرو شده
  3. بصورت فرآوری شده توسط حرارت
  4. استحصال مواد موثر در صنعت

روش تهیهٔ برخی از اشکال مصرفی داروهای گیاهی

  • دم کرده: مقدار تعیین شده از پودر گیاه را، در مقدار معینی از آب جوش ریخته و به بهم می‌زنند. بعد روی ظرف را پوشانده و به مدت ۳۰-۱۵ دقیقه صبر می‌کنند سپس آن را صاف می‌کنند.
  • جوشانده:
  1. جوشانده ملایم: مقدار معینی از گیاه خردشده را با ۴٫۱ لیتر آب جوش مخلوط کرده، آن را کمی می‌جوشانند. سپس آن را از حرارت دور کرده، صبر می‌کنند تا دم بکشد. سپس آن را صاف می‌کنند؛
  2. جوشاندهٔ معمولی: تفاوت آن با جوشاندهٔ ملایم در افزایش زمان جوشش است.
  • خیسانده: این شکل برای مواد مؤثری که در اثر حرارت از بین می‌روند، توصیه می‌شود. برای تهیهٔ خیساندهٔ سرد، مقدار مشخصی از پودر گیاه را در حجم معینی از آب ریخته، درِ ظرف را ۶ الی ۱۲ ساعت می‌بندند. سپس محتویات ظرف را صاف می‌کنند.

  • . برای درمان سردردهای گرم قبل از غذا آلوی تازه یا خشك استفاده شود.

    2. بوئیدن عطر بالنگ سردرد را برطرف می‌كند.


    3. مالیدن روغن بالنگ نیز مفید می‌باشد.

    4. انبه برای انواع سردرد مفید است عصر و شب بعنوان شام میل شود ولی در خوردن آن افراط نشود چون باعث سوء‌هاضمه و فاسدشدن خون می‌گردد و بچه‌‌ها به امراض پوستی دچار می‌شوند.

     

    5. بادام تلخ را كوبیده با سركه مخلوط نموده در محل درد بگذارید.

    6. برای درمان سردردهایی كه ناشی از فشارخون است ابتدا آلو را خیس نموده سپس با حرارت ملایم پخته مقداری تمرهندی مخلوط نموده میل شود.

    7. برگ، چوب و ریشه زیتون 40 گرم در یك لیتر آب‌جوش 20 دقیقه دم‌كرده سر را ماساژ دهید.

    8. برای تسكین سردرد 3 گرم برگ و ریشه درخت زیتون را در 100 سی‌سی آب جوشانده سپس مزمزه كنند.

    9. سنجد میل شود مخصوصاً سردردهایی كه علامت مشخصی ندارند.

    10. عناب روزی 5 دانه به مدت 14 روز میل شود.

    11. سردردهایی كه ناشی از صفرا باشد عناب، هلیله زرد، هلیله كابلی، تمرهندی، بنفشه، سپستان و تخم خیار از هر كدام 5 گرم در یك لیتر آب به مدت 10 دقیقه جوشانده صاف نموده روزی 3 فنجان میل شود.

    12. برای سردردهای ناشی از سوء‌هاضمه عناب، بنفشه و گل پنیرك از هر كدام 2 گرم جوشانده با ترنجبین شیرین كنید میل شود.


  • درمان سر درد و سرگیجه به روش طب سنتی و گیاهی

     

    13. برگ درخت گلابی 3 گرم در 100 سی‌سی آب‌جوش 20 دقیقه دم‌كرده با عسل شیرین نموده میل شود. این نوشیدنی برای سردردهایی كه علامت‌های مشخصی ندارد مفیداست.

    14. سردردی كه در اثر بالابودن فشار خون باشد از شربت آبلیمو با كمی گلاب استفاده شود.

    15. برای سردردهای عصبی لیموترش را به صورت كمپرس در محل درد بگذارید.

    16. برای سردردی كه در اثر زیادی صفرا باشد از شربت نارنج استفاده شود.

    17. برای جلوگیری از سردرد پوست نارنج را در سركه خیس نموده صاف كرده به شقیقه ها بمالید.

    18. برای سردردهایی كه علامت مشخصی ندارند از آب نارنج بعنوان چاشنی غذا استفاده شود.

    19. برای درمان سرگیجه روزی سه قاشق شربت نارنج میل شود. 

    گل زالزالك 2 گرم در 100 سی‌سی آب‌‌جوش به مدت 20 دقیقه دم‌كرده یك ساعت قبل از خواب بنوشید برای سرگیجه كه منشأ عصبی دارد مفید می‌باشد.

    20. برای درمان سرگیجه برگ، چوب و ریشه زیتون 40 گرم را در یك لیتر آب‌جوش دم‌كرده سپس سر را ماساژ دهید.

    21. روزی 5 دانه عناب به مدت 14 روز میل شود، برای سرگیجه مفید می‌باشد.

    22. برای درمان سرگیجه از شربت آبلیمو استفاده شود.




بالا